Γιατί «βρέχει» σοβάδες στα σχολεία: Το γηρασμένο κτιριακό απόθεμα και το «μπαλάκι» της συντήρησης – Τι λένε στο enikos.gr ο πρόεδρος της ΟΛΜΕ και ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ

Έντονος προβληματισμός επικρατεί για την κατάσταση των σχολικών υποδομών, μετά τα αλλεπάλληλα περιστατικά πτώσης σοβάδων που καταγράφονται ανά την επικράτεια από το ξεκίνημα του σχολικού έτους.

Της Ηλέκτρας Βισκαδουράκη

Πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το Ράλλειο Δημοτικό Σχολείο του Πειραιά, όπου σοβάδες αποκολλήθηκαν και κατέληξαν πάνω στα θρανία, ευτυχώς την ώρα που οι μαθητές βρίσκονταν στο προαύλιο.
Δυστυχώς, η λίστα από την αρχή της φετινής σχολικής χρονιάς είναι μακρά. Στο Γυμνάσιο Βασιλικών του Δήμου Θέρμης, μαθητής τραυματίστηκε όταν μεγάλο κομμάτι σοβά «προσγειώθηκε» στο κεφάλι του, ενώ στο 3ο Λύκειο Λαμίας τέσσερις μαθητές διακομίστηκαν προληπτικά στο νοσοκομείο μετά την πτώση σοβάδων την ώρα του μαθήματος. Αντίστοιχη καταγγελία υπήρξε και για το 8ο Γυμνάσιο Κορυδαλλού, όπου τμήμα ψευδοροφής «κατέρρευσε» εν ώρα διδασκαλίας. Κανείς, επίσης, δεν μπορεί να ξεχάσει την εφιαλτική περιπέτεια με τον καυστήρα φυσικού αερίου στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας, στον Δήμο Αθηναίων, εκεί όπου χτυπά η καρδιά 17 σχολείων με 4.000 μαθητές.

Γηρασμένο κτιριακό απόθεμα

Αυτή είναι, όμως, η συνολική εικόνα των σχολείων της χώρας μας; Για απαντήσεις απευθυνθήκαμε στον πρόεδρο της ΟΛΜΕ, Ανδρέα Καργόπουλο. Ο ίδιος μιλώντας στο enikos.gr περιγράφει την κατάσταση στις σχολικές μονάδες ως «εξαιρετικά προβληματική», καθώς «το 30% των σχολικών μονάδων σε σύνολο 12.500 εγκαταστάσεων ανά την χώρα είναι χτισμένο προ της δεκαετίας του 1980, ενώ υπάρχουν και σχολεία χτισμένα με βάση το βασιλικό διάταγμα του 1959».

«Ο προσεισμικός έλεγχος και ο έλεγχος στατικότητας είναι μόνον οπτικός. Όταν ζητούμε δευτεροβάθμιο προσεισμικό έλεγχο από τους Δήμους, οι δήμαρχοι μας λένε ότι δεν έχουν λεφτά», συνεχίζει. Για το δε πρόγραμμα ‘Μαριέττα Γιαννάκου’, που θα λειτουργήσει για ακόμη 2 χρόνια, ο Ανδρέας Καργόπουλος επισημαίνει ότι «αφορά μόλις 670 σχολεία σε σύνολο 12.500 και καλύπτει μόνον ανακατασκευές σε αύλειους χώρους, τουαλέτες και ράμπες αναπήρων και σε καμία περίπτωση κτιριοδομικές παρεμβάσεις».

«Οι Δήμοι μας λένε ότι δεν έχουν λεφτά για τα σχολεία μας»

Ερωτηθείς σχετικά με την -εδώ και δυο χρόνια- κατάργηση των σχολικών επιτροπών, ο πρόεδρος της ΟΛΜΕ μας απαντά: «Το πρόβλημα της συντήρησης των σχολείων για τα πιο απλά πράγματα έχει γίνει ακόμη πιο μεγάλο. Και στους Δήμους όταν απευθυνόμαστε, η απάντηση είναι ότι δεν έχουν λεφτά», λέγοντας με αγανάκτηση: «Όμως δεν κοστολογείται η ασφάλεια των μαθητών μας!».

«Ζητούμε ενιαίο κρατικό φορέα για την κατασκευή και την συντήρηση των σχολείων μας»

Ως εκ τούτου, ρωτούμε τον πρόεδρο της ΟΛΜΕ, Ανδρέα Καργόπουλο , προκειμένου τα σχολεία να είναι ασφαλή για μαθητές και εκπαιδευτικούς, υπογραμμίζει την ανάγκη για γενναία χρηματοδότηση για τις σχολικές μονάδες και ταυτόχρονα τη σύσταση ενός ενιαίου κρατικού φορέα, όπως ήταν ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων (σ.σ. που καταργήθηκε το 2013), ο οποίος να αναλαμβάνει την ανέγερση σχολικών μονάδων, την συντήρησή τους, τον έλεγχό τους και ταυτόχρονα να έχει την συνολική ευθύνη. Όπως υποστηρίζει, η κρατική εταιρεία «Κτιριακές Υποδομές Α.Ε.» (ΚΤΥΠ), που διαδέχθηκε τον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων, «δεν ασχολείται με συντηρήσεις, παρά μόνον με μεγάλες παρεμβάσεις στα σχολεία και αυτές με μεγάλη καθυστέρηση».

«Είναι μεγάλες οι καθυστερήσεις όταν απευθυνθώ εγώ, ως διευθυντής σχολείου, είτε στον Δήμο είτε στην ΚΤΥΠ. Ειδικά για τη ΚΤΥΠ η ανταπόκριση σε ένα αίτημα μπορεί να έρθει ύστερα από δύο ή τρία χρόνια», σχολιάζει στο enikos.gr o Νίκος Μαγκανάρης, διευθυντής σε σχολείο της Αθήνας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι περισσότεροι Δήμοι δεν έχουν χρηματοδότηση για να κάνουν εργολαβία επισκευής σε σχολεία, δεν έχουν προσωπικό για να κάνουν έργα με αυτεπιστασία και όταν είναι να κάνουν διαγωνισμό για μια εργολαβία, αυτός ολοκληρώνεται με μεγάλη χρονική καθυστέρηση.

«Η κατάργηση των σχολικών επιτροπών προκάλεσε μεγαλύτερα προβλήματα»

«Η κατάργηση των σχολικών επιτροπών προκάλεσε μεγαλύτερα προβλήματα, καθώς πλέον υπάρχει λειτουργική αποσύνδεση της καθημερινότητας των σχολικών μονάδων από τον Δήμο, ενώ έχει αυξηθεί ο γραφειοκρατικός φόρτος για την εκπλήρωση των αιτημάτων μας», τονίζει o Νίκος Μαγκανάρης σχετικά με τη συνδρομή των Δήμων στη συντήρηση των σχολικών μονάδων.

Αναφερόμενος στην απόδοση της τακτικής επιχορήγησης για τη συντήρηση των σχολικών εγκαταστάσεων από το υπουργείο Εσωτερικών προς τους Δήμους, ο κ. Μαγκανάρης σημειώνει πως «έχει συρρικνωθεί δραματικά, με συνέπεια να μην μπορεί να καλύψει τις απαιτούμενες ανάγκες ανακατασκευής», ενώ υπάρχουν, όπως υποστηρίζει, «περιπτώσεις δημάρχων που διακρατούν αυτό το ποσό για λόγους έκτακτης ανάγκης ή άλλων που αυτό το ποσό το διοχετεύουν αποκλειστικά στο ενεργειακό κόστος των σχολικών εγκαταστάσεων σε περιπτώσεις που η θέρμανση είναι αδήριτη ανάγκη». Ως εκ τούτου, και εκείνος συντάσσεται υπέρ της σύστασης ενός ενιαίου κρατικού φορέα κατασκευής και συντήρησης σχολικών μονάδων, με απεμπλοκή των Δήμων από την όλη διαδικασία.

Τι απαντά ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου

Αναζητήσαμε, όμως, και την άποψη των δημάρχων και απευθυνθήκαμε στον πρόεδρο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), Λάζαρος Κυρίζογλου. Ειδικά στο σκέλος της τακτικής χρηματοδότησης των Δήμων για τη συντήρηση των σχολείων (σ.σ. Σ.Α.Τ.Α. σχολείων), ο Λάζαρος Κυρίζογλου επισημαίνει: «Ενώ το 2009 η Σ.Α.Τ.Α. σχολείων ανερχόταν στα 450 εκατ. ευρώ, το 2026 έχει περιοριστεί στα 30 εκατ. ευρώ. Όμως, μετά τη δημόσια δέσμευση του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο τελευταίο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα, η χρηματοδότηση πρόκειται να διπλασιαστεί και να φτάσει τα 60 εκατ. ευρώ».

Βέβαια, ο ίδιος εξηγεί πως «μόνον εάν δοθεί η απαιτούμενη χρηματοδότηση, θα μπορούν οι Δήμοι να κάνουν άνετα και έγκαιρα παρεμβάσεις για την συντήρηση σε όλες τις σχολικές μονάδες». «Ήδη λειτουργεί το πρόγραμμα ‘Μαριέττα Γιαννάκου’, αλλά αυτό προορίζεται για συγκεκριμένες παρεμβάσεις στα σχολεία», σημειώνει ο κ. Κυρίζογλου για να διευκρινίσει: «Όμως, εμείς ως ΚΕΔΕ δεν μιλούμε για ειδικό πρόγραμμα. Μιλούμε για σταθερή χρηματοδότηση προκειμένου να μπορούμε να συντηρήσουμε τα σχολεία μας».

Ερωτηθείς εάν η χρηματοδότηση στο ύψος των 60 εκατ. ευρώ θα είναι επαρκής δεδομένου ότι το κτιριακό απόθεμα είναι γηρασμένο, ο Λάζαρος Κυρίζογλου μας απάντα: «Αυτά τα χρήματα αφορούν μόνον τις στοιχειώδεις και υποτυπώδεις συντηρήσεις των σχολείων». Ενώ στο αίτημα της εκπαιδευτικής κοινότητας για σύσταση ενός κρατικού φορέα αντίστοιχου με τον καταργηθέντα Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων ή ένα διάδοχο σχήμα της ΚΤΥΠ, ο κ. Κυρίζογλου αντιτείνει: «Αντί για την ΚΤΥΠ, η οποία πλέον έχει αναλάβει και την κατασκευή και άλλων κρατικών κτιρίων πέραν των σχολείων και δεν μπορεί να έχει λεπτομερή εικόνα για τις σχολικές εγκαταστάσεις, εμείς ως Δήμοι είμαστε οι φορείς που ακριβώς λόγω εγγύτητας χωρικής και διοικητικής έχουμε πλήρη εικόνα και μπορούμε να παρέμβουμε άμεσα». «Το μόνο που μας λείπει είναι η αναγκαία χρηματοδότηση για το σύνολο των σχολικών εγκαταστάσεων», καταλήγει ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ.

Τι λέει το υπουργείο Παιδείας

Την ανάγκη να ξεπεραστεί η λογική της μετάθεσης ευθυνών ανάμεσα στο κράτος και την Αυτοδιοίκηση τονίζει από την πλευρά του το υπουργείο Παιδείας. Η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη μιλώντας στο πρόσφατο συνέδριο της ΚΕΔΕ, αναγνώρισε ότι στην καθημερινή λειτουργία των σχολείων ανακύπτουν ζητήματα που συχνά προκαλούν διαφωνίες ως προς τις αρμοδιότητες και τις ευθύνες κάθε φορέα, ωστόσο τόνισε ότι η αντιμετώπισή τους απαιτεί σαφή κατανομή ευθυνών, λογοδοσία απέναντι στους πολίτες και, κυρίως, ουσιαστική συνεργασία για την επίλυση των προβλημάτων.

Η Σοφία Ζαχαράκη επικεντρώθηκε στην πορεία υλοποίησης του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου» και στον σχεδιασμό για την επόμενη φάση των σχολικών ανακαινίσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι παρεμβάσεις σε 669 σχολικές μονάδες, ενώ το αργότερο έως τον Ιανουάριο του 2027 αναμένεται να δοθεί στη δημοσιότητα νέα λίστα με 500 σχολεία, ώστε να δρομολογηθούν οι απαραίτητες μελέτες για ανακαίνιση.

Η Σοφία Ζαχαράκη παραδέχθηκε ότι οι απαιτήσεις παραμένουν υψηλές, υπενθυμίζοντας πως σε ολόκληρη τη χώρα λειτουργούν συνολικά 13.847 δημόσιες και ιδιωτικές σχολικές μονάδες, σημειώνοντας πάντως πως το κυβερνητικό έργο οφείλει να κρίνεται εκ του αποτελέσματος, με βάση τα έργα που υλοποιούνται και τη σταδιακή αντιμετώπιση προβλημάτων που έχουν συσσωρευτεί επί δεκαετίες.

«Να υπάρχει αυστηρότερη παρακολούθηση των αναδόχων»

Αναφέρθηκε ιδίως στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως προς την ιεράρχηση των σχολικών μονάδων που χρήζουν άμεσης αναβάθμισης, τονίζοντας ότι ο σχεδιασμός των επόμενων φάσεων βασίστηκε στις προτάσεις και τις προτεραιότητες που κατέθεσαν οι ίδιοι οι Δήμοι. Ταυτόχρονα, δεν δίστασε να παραδεχθεί ότι σε κάποιες περιπτώσεις εντοπίστηκαν αστοχίες στην εκτέλεση των έργων, υπογραμμίζοντας πως απαιτείται αυστηρότερος έλεγχος και παρακολούθηση των αναδόχων, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα των παρεμβάσεων.

Στο ίδιο μήκος κύματος, υπογράμμισε τη σημασία της απόφασης του Πρωθυπουργού να διπλασιαστεί η ετήσια κρατική επιχορήγηση για τη συντήρηση των σχολείων. Όπως τόνισε η Σοφία Ζαχαράκη, η ενίσχυση αυτή, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τις πρωτοβουλίες των Δήμων και τα έργα του Υπουργείου, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο ασφαλή, σύγχρονα και λειτουργικά σχολικά κτίρια.

Παράλληλα, η Σοφία Ζαχαράκη ανέλυσε τον σχεδιασμό για την ανέγερση νέων σχολικών κτιρίων, υπογραμμίζοντας πως οι επενδύσεις οφείλουν να στοχεύουν στις πραγματικές ανάγκες της κάθε τοπικής κοινωνίας. Όπως ανέφερε, στην Κεντρική Μακεδονία κατασκευάζονται ήδη 17 νέα σχολεία σε 9 Δήμους μέσω ΣΔΙΤ – έργο προϋπολογισμού 159,2 εκατ. ευρώ – που θα στεγάσουν περίπου 5.000 μαθητές. Την ίδια στιγμή, δρομολογούνται νέα έργα ΣΔΙΤ, ενώ εξετάζεται ένα επιπλέον πρόγραμμα για την άμεση κάλυψη επειγουσών αναγκών σχολικής στέγης σε περιοχές με έντονες ελλείψεις.

Ειδική μνεία έκανε σε ένα νέο πρόγραμμα που σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Παιδείας προκειμένου να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο «Modernisation» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το πλάνο προβλέπει μια πιλοτική φάση για 20 δημόσια σχολεία, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 40 εκατ. ευρώ, με στόχο την ενεργειακή τους αναβάθμιση, τη βελτίωση των συστημάτων θέρμανσης, ψύξης και αερισμού, καθώς και την ενίσχυση της συνολικής ανθεκτικότητας των κτιρίων. Μάλιστα, το Υπουργείο προτίθεται να καλύψει το ίδιο το ποσοστό συμμετοχής που κανονικά θα βάρυνε τους Δήμους.