FIR Αθηνών: Το «μαύρο κουτί» του μπλακ άουτ στα αεροδρόμια
Κοντά στον εντοπισμό της αιτίας που «νέκρωσε» τις επικοινωνίες στους πύργους ελέγχου των ελληνικών αεροδρομίων βρίσκεται η ειδική επιτροπή η οποία συστάθηκε από τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστο Δήμα. Όπως αναφέρουν οι πληροφορίες της Realnews, το πρόβλημα προέκυψε από μια δυσλειτουργία του συστήματος διασύνδεσης μεταξύ των υποδομών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας στο Ελληνικό και των πομποδεκτών που εξυπηρετούν τα ελληνικά αεροδρόμια.
Σύμφωνα με τις πηγές, ένας από τους πομποδέκτες εμφάνισε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, το οποίο στη γλώσσα των τεχνικών ονομάζεται «διέγερση», εκπέμποντας για ώρες έναν έντονο θόρυβο, ο οποίος προσομοίαζε με ηχητικά παράσιτα. Ο θόρυβος μεταφέρθηκε σε ολόκληρο το σύστημα, με αποτέλεσμα τα ηχητικά παράσιτα να καλύψουν όλες τις επικοινωνίες μεταξύ των αεροπλάνων και των αεροδρομίων. «Φαίνεται πως αυτή η διέγερση επηρέασε όλα τα υποσυστήματα μεταξύ ΥΠΑ και πομποδεκτών. Ετσι, ουσιαστικά δεν υπήρχαν ηχητικές επικοινωνίες, καθώς ο θόρυβος κάλυψε σχεδόν όλες τις συχνότητες και δεν ήταν δυνατόν να ακουστούν οι συνομιλίες», αναφέρουν οι πηγές.
Το μπλακ άουτ στον ελληνικό εναέριο χώρο συνέβη το πρωί της περασμένης Κυριακής, λίγα λεπτά μετά τις 9 το πρωί, και με επίκεντρο τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος».
Τα αεροπλάνα έμειναν καθηλωμένα για λόγους ασφαλείας, σε κάποιες περιπτώσεις έγινε εκτροπή πτήσεων σε γειτονικά αεροδρόμια και χιλιάδες επιβάτες έζησαν μια πρωτοφανή ταλαιπωρία για τα ελληνικά δεδομένα. Η βλάβη στις τηλεπικοινωνίες αποκαταστάθηκε έπειτα από περίπου τρεισήμισι ώρες, οι πτήσεις ξεκίνησαν σταδιακά, ενώ ο εναέριος χώρος άνοιξε πλήρως μετά τις 5 το απόγευμα.
Χρονικό ερευνών
Τα πρώτα ενδεχόμενα που διερευνήθηκαν, από την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας αλλά και την ΕΥΠ, ήταν η δολιοφθορά ή η κυβερνοεπίθεση. Οι αρμόδιοι πραγματοποίησαν αυτοψίες σε σημεία όπου είναι εγκατεστημένα τα διασυνδεδεμένα ραντάρ και κεραίες, στο Ελληνικό, στον Υμηττό, στα Γεράνεια Ορη και στο όρος Μερέντα. Ιχνη δολιοφθοράς δεν εντοπίστηκαν, ενώ και το ενδεχόμενο της κυβερνοεπίθεσης αποκλείστηκε μέσα σε λίγες ώρες. «Διερευνήθηκαν η εμπιστευτικότητα, η ακεραιότητα και η διαθεσιμότητα των συστημάτων. Τα σενάρια περί εξωγενών παραγόντων αποκλείστηκαν άμεσα, καθώς αν, π.χ., κάποιοι είχαν στείλει παρεμβολές ή πολλά σήματα μαζί, όπως συμβαίνει στις κυβερνοεπιθέσεις, αυτό θα είχε εύκολα διαπιστωθεί. Για την ώρα, το επικρατέστερο σενάριο αφορά ένα συγκεκριμένο τεχνικό πρόβλημα», αναφέρουν οι πηγές, τονίζοντας όμως ότι το πόρισμα της ειδικής επιτροπής θα πάρει αρκετό χρόνο για να ολοκληρωθεί.
Ο πρόεδρος της Ενωσης Ηλεκτρονικών Μηχανικών Ασφάλειας Εναέριας Κυκλοφορίας της ΥΠΑ, Κωνσταντίνος Κανδεράκης, ξεκαθαρίζει ότι δεν τέθηκε θέμα ασφαλείας στον αέρα.
«Από την εμπειρία που έχουμε και με δεδομένο ότι δεν κάναμε κάποια επανεκκίνηση στο ραδιοτηλεφωνικό σύστημα, ώστε να μη χάσουμε τα δεδομένα και να μην ξέρουμε γιατί συνέβη όλο αυτό, φαίνεται ότι το πρόβλημα οφειλόταν στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Σε κάθε περίπτωση, γνωρίζουμε ότι τα συστήματά μας είναι παλιά, 35 ετών, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι ευθύνονται γι’ αυτό που έγινε και σίγουρα δεν μπορώ να δεχτώ όσα ακούγονται για “Τέμπη στον αέρα”. Δεν τέθηκε θέμα ασφαλείας στον αέρα. Η αεροναυτιλία απέχει πολύ από τον σιδηρόδρομο και ενδεικτικό είναι ότι εμείς καλούμαστε να διαχειριστούμε ένα εκατομμύριο πτήσεις τον χρόνο», σημειώνει ο Κ. Κανδεράκης.
Το ενδεχόμενο εξωγενών παρεμβολών αποκλείει και ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Τηλεπικοινωνιακών Υπαλλήλων της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας – AFISO, Παναγιώτης Χωριανόπουλος. «Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να μιλάμε για παρεμβολή. Ηταν ένα βουητό, ένας βόμβος, που κανείς μέχρι και τώρα δεν ξέρει γιατί έχει συμβεί. Επίσης, από τη στιγμή που ξέρουμε ότι έχει γίνει μία φορά, δεν μπορούμε να ξέρουμε αν θα ξανασυμβεί. Με βάση πάντως τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, ξέρουμε ότι δεν τίθεται θέμα κυβερνοεπίθεσης», λέει ο Π. Χωριανόπουλος.
Να μπει ένα τέλος στις παθογένειες του παρελθόντος και να μην υπάρξουν άλλα μπλακ άουτ σαν αυτό που συνέβη την Κυριακή 4 Ιανουαρίου στον εναέριο χώρο επιδιώκει η κυβέρνηση.
Στην κατεύθυνση αυτή έχουν δρομολογηθεί συστηματικά οι απαιτούμενες ενέργειες για τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας. Οι δράσεις περιλαμβάνουν αλλαγή ραντάρ, συστημάτων και πομποδεκτών, αλλά και προσλήψεις έμψυχου δυναμικού που «τρέχει» το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.
Η υλοποίηση του σχεδίου ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025 και ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 2028. Περιλαμβάνει 364 δράσεις για την εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας και τις κανονιστικές εκκρεμότητες συμμόρφωσης που υπάρχουν, την ενίσχυση της θεσμικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας της ΥΠΑ και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των εναέριων μεταφορών και της εναέριας κυκλοφορίας.
Στο πλαίσιο αυτό κομβικής σημασίας θεωρείται το νέο κεντρικό σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας (ΑΤΜ). Η κατασκευάστρια εταιρεία υπέβαλε στις 20 Αυγούστου 2025 την τελική προσφορά της, σε συνέχεια εντατικών διαβουλεύσεων, για την πλήρη αναδιαμόρφωση και επικαιροποίηση της αρχιτεκτονικής του συστήματος και των προδιαγραφών. Το αναβαθμισμένο σύστημα Top Sky atc one αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο σύγχρονα διεθνώς.
Ραντάρ
Στο στάδιο τελικών υπογραφών για δημοσίευση βρίσκεται η διακήρυξη προμήθειας οκτώ συστημάτων ραντάρ, κόστους 53,6 εκατ. ευρώ, με δυνατότητα Mode-S και επικαιροποιημένες προδιαγραφές. Τα νέα ραντάρ θα τοποθετηθούν σε Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο, Αττάβυρο Ρόδου, τερματικό αεροδρομίου Ρόδου, Κέρκυρα, Λήμνο, Κάρπαθο και Ανδραβίδα.
Σημειώνεται ότι το επιπλέον ραντάρ της Ανδραβίδας προστέθηκε στον νέο στρατηγικό σχεδιασμό για να βελτιώσει την κάλυψη στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και τις παρεχόμενες υπηρεσίες στα περιφερειακά πολιτικά αεροδρόμια κυρίως της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς.
Ακόμη, επιτακτικός κρίνεται ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων επικοινωνίας, έπειτα και από το συμβάν στις 4 Ιανουαρίου, και στο πλαίσιο αυτό σε εξέλιξη βρίσκεται η προμήθεια νέων συστημάτων πομποδεκτών και συστημάτων VCS (Voice Communication System). Συγκεκριμένα δρομολογείται η προμήθεια 495 νέων πομποδεκτών VHF VoIP από τη Rohde & Schwarz Hellas A.E., με κόστος σύμβασης 4,2 εκατ. ευρώ. Το έργο συμβασιοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 και εντός των δύο πρώτων μηνών του 2026 αναμένεται η παράδοση των πρώτων συστημάτων, τα οποία εν συνεχεία θα εγκατασταθούν από ηλεκτρονικούς μηχανικούς της ΥΠΑ.
Την ίδια στιγμή, σε εξέλιξη βρίσκεται η προμήθεια ενός νέου συστήματος VCS/RCS για το ΚΕΠΑΘΜ, με κόστος 4,7 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της ψηφιακής επικοινωνίας, το προσεχές διάστημα αναμένεται να «εγκαινιαστεί» και η υπηρεσία γραπτών ψηφιακών μηνυμάτων, με συγκεκριμένες εντολές από τον πύργο ελέγχου προς τον πιλότο, η οποία αποτελεί μια ακόμα δικλείδα ασφαλείας στις επικοινωνίες.