Νίκος Κούνδουρος: Ο απίστευτος τρόπος που είχε γνωρίσει τον Θανάση Βέγγο

Από τον Άρη Βασιλειάδη,

Αν υπάρχει μια φράση που αντιπροσωπεύει τη ζωή του Νίκου Κούνδουρου είναι το «ποτέ αρκετά». Στην τέχνη, τη ζωή, τον έρωτα, τη φιλία. Με πάθος και οξυδέρκεια αφουγκράστηκε την εποχή και τα όνειρά της, δίνοντας με τις ταινίες του το δικό του ιδιαίτερο και μοναδικό στίγμα.

Μετά από μια γροθιά που έδωσε σε ένα αξιωματικό που τον αποκάλεσε «Βούλγαρο» στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου του 1949, τον έστειλαν για «σωφρονισμό» στη Μακρόνησο για τρία χρόνια. «Μεγάλη τύχη», ισχυριζόταν αργότερα ο ίδιος. Επειδή είχε γνώσεις αρχιτεκτονικής του ανέθεταν να επιμελείται οικοδομήματα για τους αξιωματικούς αλλά και για τους κρατούμενους. Μεταξύ άλλων έφτιαξε και το πρώτο θέατρο της Μακρονήσου από πέτρες, τούβλα και χώμα. Σκηνοθέτησε παραστάσεις. Εκεί γνώρισε το Θανάση Βέγγο. Είχε πάρει άδεια και καθόταν σε μια πλαγιά όταν τον πλησίασε ο Βέγγος με μια στοίβα ξύλα. «Εδώ δεν μπορείς να κοιμηθείς, θα σε φάει η υγρασία», του είπε φτιάχνοντας του μια τάβλα για να στρώσει πάνω την κουβέρτα του. Η γνωριμία τους εξελίχθηκε σε συνεργασία και βαθιά φιλία χρόνων. Στη Μακρόνησο εκτός από το Θανάση Βέγγο γνώρισε πολύ κόσμο. Κυρίως διανοούμενους. Ανάμεσά τους και το λογοτέχνη Άρη Αλεξάνδρου. Μάλιστα μια μέρα, επειδή ο Κούνδουρος πηγαινοερχόταν στην Αθήνα για να πάρει οικοδομικά υλικά, ο Αλεξάνδρου του ζήτησε να δώσει ένα γράμμα στη μάνα του στο Δουργούτι, το σημερινό Νέο Κόσμο, έναν συνοικισμό προσφύγων από παράγκες με τενεκέδες για σκεπή. Μερικά χρόνια αργότερα η περιοχή αυτή έγινε το σκηνικό για τη Μαγική Πόλη, την πρώτη ταινία του.

Ο Μάνος, ο «Δράκος» και οι ταινίες χωρίς σύνορα

Η μητέρα του ήταν πολύ φίλη με τη μητέρα του Μάνου Χατζιδάκι. Επόμενο ήταν να γνωριστούν και τα παιδιά τους που έγιναν αχώριστοι φίλοι. Ο Κούνδουρος ήταν εκείνος που πήγε τον Χατζιδάκι σε ένα μαγαζί στην Ομόνοια να ακούσει το Μάρκο Βαμβακάρη «συστήνοντάς» του έτσι τον κόσμο του ρεμπέτικου. Αλλά και ο Χατζιδάκις έγραψε τη μουσική σε πολλές ταινίες του Κούνδουρου. Στη Μαγική Πόλη, το Δράκο, τους Παράνομους, το Ποτάμι. Για χάρη του ο Κούνδουρος έκλεβε δίσκους από το Αμερικανικό Προξενείο ώστε ο φίλος του να είναι μουσικά ενήμερος και τον προστάτευε από τα αδιάκριτα πειράγματα των άλλων. Μια μέρα που ο Κούνδουρος νοσηλεύτηκε, χτυπημένος για πολιτικούς λόγους, τον επισκέφτηκε ο Μάνος ο οποίος βλέποντάς τον εξουθενωμένο με αιμοπτύσεις, νομίζοντας πως θα πεθάνει, έσκυψε και τον φίλησε στο στόμα! Αλλά στο τέλος η μοίρα τα έφερε έτσι που ο Κούνδουρος ήταν από ένας από εκείνους που κράτησε το φέρετρο του αγαπημένου φίλου του.

Οι ταινίες του είχαν μια περίεργη μοίρα. Ο Δράκος κυνηγήθηκε από την Αριστερά και οι κριτικοί της εποχής την αντιμετώπισαν ως το λάθος ζωής του σκηνοθέτη της. Αναγνωριστήκε η αξία της μερικά χρόνια αργότερα, κυρίως μετά από ένα μπεστ σέλλερ του αμερικανού συγγραφέα Jonathan Franzen που την είδε σε μια φοιτητική λέσχη και εμπνεύστηκε από αυτή το μυθιστόρημά του. Το 1963 όταν γύρισε τις Μικρές Αφροδίτες ένας φίλος του τον προέτρεψε να τη στείλει στο Φεστιβάλ Βερολίνου. «Μα δεν ξέρω κανέναν», του απάντησε. Τελικά η ταινία βραβεύτηκε και τα δικαιώματά της τα πήρε ένας Γιαπωνέζος που την πρόβαλε μεταμεσονύχτια σε αντεργκράουντ νεοϋορκέζικους κινηματογράφους και οι χίπις λάτρεψαν την “ επιστροφή στη φύση” φιλοσοφία της. Στο Φεστιβάλ Βενετίας όπου πήγε ο Κούνδουρος με τη Μαγική Πόλη γνώρισε τον Λουκίνο Βισκόντι που ήθελε να γνωρίσει τον «Έλληνα το ομορφόπαιδο». «Θέλω να σε γνωρίσω καλύτερα, να μπω στην ψυχή και το μυαλό σου», του είπε. Αργότερα σε ένα στενό δρομάκι της Ρώμης είχε μία ακόμα γνωριμία. «Ίο σόνο Γκρέκο» του συστήθηκε ο Κούνδουρος. «Ίο σόνο Φεντερίκο Φελίνι» του απάντησε ο μεγάλος σκηνοθέτης.

Τολμηρός και γοητευτικός

Ο χαρακτήρας του Κούνδουρου ήταν σμιλεμένος από μια σπάνια γενιά που τολμούσε. Χωρίς μέσα πετύχαιναν το ακατόρθωτο. Χωρίς γνωριμίες και πλάτες γύρισαν όλο τον κόσμο αφήνοντας το στίγμα μας δίχως μέσα σε όλο τον κόσμο. Ο ίδιος απέδειξε πολλές φορές πως δεν ήταν από τους τύπους που δίσταζε. Αν και δεν είχε σπουδάσει κινηματογράφο – “δεν είχα καν ιδέα που μπαίνει η μηχανή λήψης” παραδεχόταν- άλλαξε σημαντικά τη ροή του. Το τοπίο των ταινιών του είναι πραγματικό και ταυτόχρονα φανταστικό. Διαμόρφωσε τη δική του αστική ηθογραφία οδηγώντας την εγχώρια κινηματογραφία μας στην ωριμότητα. Αποκηρύσσοντας την ηττοπάθεια σκιαγράφησε ένα ζωντανό πορτρέτο της Ελλάδας. Προτίμησε να μείνει στη χώρα μας και δικαιώθηκε. Κάτω από τη σκηνοθετική του στέγη αναδείχτηκαν σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως ο Θανάσης Βέγγος, ο Ντίνος Ηλιόπουλος και ο Γιώργος Φούντας, που έδωσαν τη δική τους διάσταση στην κινηματογραφική του γραφή.

Ο Νίκος Κούνδουρος λάτρεψε τη γυναίκα. Σε όλες του τις ταινίες συμβόλιζαν τον έρωτα. Το γυναικείο γυμνό το ΄54 στη Μαγική Πόλη σόκαρε αλλά δεν τον ένοιαζε. Στη ζωή του αγάπησε και αγαπήθηκε. Απόκτησε με τη Σουηδή σύντροφό του Μπριτ Λούντμπεργκ ένα γιο, το 58χρονο σήμερα Σήφη που έγινε οπερατέρ και μια κόρη, τη Διαλεχτή, με τη γυναίκα του, Σωτηρία Ματζίρη, την οποία παντρεύτηκε το 1986 στην Εύβοια. Το σπίτι τους στο Μετς έμοιαζε με κρητικό αρχοντικό. Σκαλιστά έπιπλα, εικόνες, χιλιάδες βιβλία, γλυπτά, συλλογές από μαχαίρια και ακροκέραμα και δικές του ελαιογραφίες, το έκαναν να μοιάζει με ένα ιδιότυπο ατελιέ που ήταν πάντα ανοιχτό.

Η παρέα με τον Ελύτη, τον Κουν, τον Χατζιδάκι, τη Μελίνα, το Μίκη, το Γκάτσο, τον Τσαρούχη, τον Μαρκόπουλο, το Βασιλικό δείχνει όλο και να μικραίνει. Το άρωμα της όμως, παραμένει δυνατό και αυθεντικά ελληνικό και ανεξίτηλο.

Όλα τα νέα, πλούσιο ρεπορτάζ, καθημερινές στιγμές διασήμων και ξεχωριστές στιγμές καθημερινών ανθρώπων στο People, που κυκλοφορεί αυτή την Κυριακή, μαζί με το Πρώτο Θέμα.